Karahanlılar Devleti 840-1212[/caption]
Türk tarihinin önemli bir dönemini etkileyen Büyük Türk Hakanlığı, 845 ile 940 yılları arasında Asya İmparatorluğu ve dünya devleti olma niteliklerini kaybederek küçülmüştü.Bu sürede yönetim Uygur ve Karahanlı kağanlarının elindedir: Batı bölgelerini yönetenler Karahanlılar, Doğu bölgelerini yönetenler de Uygurlar'dır.
İlk Kağan, Bilge Kül Kadir Han, Samanoğulları'yla savaşmak zorunda kalmıştı.Ölümünden sonra yönetimi iki oğlu ellerine aldılar.Balasagun'da Bezir (Arslan Han) büyük kağan; Taraz'da , Oğulçak (Kadir Han) ikinci derecedeki ortağı olarak hüküm sürdüler.Samanoğulları'yla aralarındaki çekişme bu dönemde daha da hızlandı.
Başkaldıran bir şehzade Karahanlılar'a; Oğulçak'ın yeğeni Satuk Buğra Han'a sığındı.Bunun sonucunda Satuk İslam dinine girdi; amcasına karşı başarıyla sürdürdüğü mücadele sonunda devletin Batı bölümünde de İslamlığı resmen kabul etti (X. yy. başları).Olay, Batı Karahanlılar'ın durumunu bir anda değiştiriverdi.
Müslüman olduktan sonra ''Abdülkerim'' adını alan Satuk, 959 yılında öldü.Oğlu Baytaş bütün devleti İslamlaştırdı (960).Baytaş'ın yerine oğlu Ebül Hasan Ali geçti.
Karahanlılar, Maveraünnehir'i ellerine geçirdikten sonra, İslam devletlerinin en güçlüsü durumuna geldiler.Samanoğlu başkenti Buhara'da, fethedilen yerler arasındaydı ve geriye bir Horasan kalmıştı.Fakat yine o yıllarda İran kültürünün etkisini sürdüren Gazneliler'in kurduğu Türk Devleti, Karahanlılar'ın güneye ve batıya doğru daha fazla yayılmalarını önledi.
Horasan'a seferleri Gazneli Mahmud tarafından durduruldu.Bu da aile içinde karışıklıklara sebep oldu.Nasr bin Ali büyük kağan Ahmed bin Ali'yle, kardeşi Mansur bin Ali diğer kardeşleriyle taht mücadelesi yaptılar.İki rakip, Mansur bin Ali ve Yusuf Kadir birleşip Gazneli Mahmud'a savaş açtılarsa dayine yenildiler.
Daha sonra büyük kağan Yusuf bin Harun Mahmud'la anlaştı.Yusuf ve oğulları Özkent'i (1027) sonra da başkent Balasagun'u ellerine geçirdiler.Selçuk Türkmenleri ile dostlukları bozuldu ve Selçuklular Horasan'ı aldılar (1040).Karahanlılar yine Gaznelilerle birleşmek zorunda kaldı.Ama yine de aile içi çekişmeler neticesinde Karahanlılar ülkesi Doğu ve Batı olarak bölündü: Doğu (başkent Buhara) Çin-Uygur kültür mirasını taşırken Batı (başkent önce Özkent sonraları Semerkant) Tacik-İslam kültürünün etkisindeydi.Böylece bu iki devlet gerçek bir Türk-İslam kültürü yaratmış ve yaşamıştır.Doğu Karahanlılar Naymanlar (yani Hıristiyan Türkler), Batı'da Harzemşahlar yıktı.
Türklerin Müslümanlarla ilk ilişkileri VII. yy sonlarına rastlar.Horasan'a kadar yayılan İslam burada Batı Türk Kağanlığı ile temasa geçti.İslam'ın doğuşundan yüzelli yıl kadar sonra Müslüman olmaya başlayan Türkler dinin yayılmasında büyük hizmet vereceklerdir.
Yine, Sunniliğin gerilediği bu dönemde Türkler'in Sunni Hanefi mezhebini seçmiş olması, bu mezhebin İslam dünyasında kesin üstünlüğünü sağlamıştır.
Ayrıca Türkler girdikleri zengin Arap ülkelerine düzen, disiplin, örgütçülük, hoşgörü ve ticari canlılık getirmiştir.
Bu coğrafya, Yusuf Has Hacip, Kaşgarlı Mahmud ve ''Pir-i Türlüstan'' diye bilinen Hoca Ahmed Yesevi gibi çağın ünlü kişilerini yetiştirmiştir.
Yorumlar
Yorum Gönder
Yorumcuların dikkatine:
Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum:
... ip adresimin kaydedileceğini
... adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını
... yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu
... yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini
bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.